Yavas SQL'i okut: olasi darbogaz + indeks/yeniden yazma onerisi

Olasi darbogazlar (onem sirasina gore)

1. DATE(s.olusturulma_tarihi) — fonksiyonla sarilmis kolon. Kolonu DATE() ile sardigin icin olusturulma_tarihi uzerine kurulacak normal bir indeks devre disi kalir; motor 4M satirin her biri icin degeri tek tek hesaplamak zorunda kalir.
2. siparisler tablosunda filtre/JOIN kolonlarinda indeks yok. durum, olusturulma_tarihi ve musteri_id icin indeks olmadigindan JOIN ve WHERE tam tablo taramasina (~4M satir) duser.
3. **SELECT *.** Tum kolonlari cekmek gereksiz I/O ve genis satir demek; indeks-only tarama sansini da yok eder.
4. ORDER BY ... DESC. Uygun sirali indeks yoksa sonuc kumesi ayrica bellekte/diskte siralanir.

Onerilen indeksler

```sql

-- durum secici (BEKLIYOR az), tarih aralik, musteri_id JOIN icin

CREATE INDEX ix_siparisler_durum_tarih

ON siparisler (durum, olusturulma_tarihi, musteri_id);

-- musteri tarafi sehir filtresi

CREATE INDEX ix_musteriler_sehir ON musteriler (sehir);

```

Kolon sirasi: once esitlik (durum), sonra aralik/siralama (olusturulma_tarihi), en sona JOIN kolonu.

Bedel: her indeks INSERT/UPDATE'lere yazma maliyeti ekler ve disk yer kaplar.

Onerilen yeniden yazma

```sql

SELECT s.id, s.musteri_id, s.durum, s.olusturulma_tarihi,

m.ad, m.sehir

FROM siparisler s

JOIN musteriler m ON m.id = s.musteri_id

WHERE s.durum = 'BEKLIYOR'

AND s.olusturulma_tarihi >= '2026-07-01'

AND s.olusturulma_tarihi < '2026-07-02'

AND m.sehir = 'A Sehri'

ORDER BY s.olusturulma_tarihi DESC;

```

Ne degisti: DATE(...) = ... yerine yarim-acik tarih araligi (kolon sarilmadigi icin indeks kullanilabilir); SELECT * yerine gerekli kolonlar.

DIKKAT: sonuc degisir — SELECT * tum kolonlari donduruyordu; asagida ornek kolonlar sectim, gercekte ihtiyacin olan kolon listesini yazmazsan donen kolonlar farklilasir. (Satir kumesi ise ayni kalir.)

Dogrulama adimi (once-sonra nasil olcerim)

1. Kopya/test ortaminda once mevcut sorgu icin EXPLAIN (ANALYZE, BUFFERS) <sorgu>; calistir; toplam sureyi ve Seq Scan satirlarini not al.
2. Indeksleri olustur, ANALYZE siparisler; ANALYZE musteriler; calistir.
3. Yeniden yazilmis sorgu icin ayni EXPLAIN (ANALYZE, BUFFERS)'i calistir.
4. Karsilastir: Seq Scan yerine Index Scan cikti mi, actual time dustu mu, okunan buffer azaldi mi.

Eksik bilgiler

• EKSIK: gercek EXPLAIN / EXPLAIN ANALYZE ciktisi — hangi adimin gercekten pahali oldugunu yalnizca plan gosterir; su anki darbogazlar tahmine dayaniyor.
• EKSIK: musteriler.sehir secicilik dagilimi — 'A Sehri' satirlarin kucuk bir bolumuyse indeks cok ise yarar, buyuk bolumuyse az.
• EKSIK: olusturulma_tarihi kolon tipi (timestamp mi date mi) ve zaman dilimi — tarih araligi rewrite'inin birebir ayni satirlari dondurmesi buna bagli.
• EKSIK: siparisler tam kolon listesi — SELECT * yerine hangi kolonlar lazim bilmiyorum; rewrite'a ornek kolonlar koydum.